Gras maken van papier: stappenplan, materialen en tips

Je kunt thuis prima papier maken van gras of maaisel. Het principe is hetzelfde als papier maken van oud papier: je verwerkt de grassvezels tot een dunne pulp, schept die op via een zeefraampje en laat het drogen tot een vel. Het kost wat geduld, maar het is goed te doen als knutsel- of eco-project, ook voor kinderen. Of het altijd de slimste keuze is voor je maaisel, dat is een andere vraag, en die beantwoord ik ook.

Wat bedoel je precies: papier van gras of gras van papier?

De zoekterm 'gras maken van papier' wordt veel ingetypt, maar wat mensen meestal bedoelen is het omgekeerde: papier maken van gras. Dat is ook precies wat hier centraal staat. Je verwerkt vers of gedroogd gras (of maaisel van je gazon) tot papierpulp en maakt daar vervolgens vellen van. Dat noemen we handgeschept graspapier, en het is een oude ambachtelijke techniek die tegenwoordig ook industrieel wordt toegepast, bijvoorbeeld als 'Graspapier' waarbij gedroogde grasvezels tot wel 50 procent van de grondstof uitmaken in printpapier en verpakkingen.

Er bestaat ook de variant 'gras knutselen van papier' of 'gras knutselen', waarbij je met gekleurd papier of crêpepapier decoratief gras nabootst voor een knutselwerkje. Dat is een heel ander project, en als je dáár naar op zoek bent, zit je hier niet op de goede pagina. Dit artikel gaat over het echte werk: echte grassvezels, echte pulp, echte papiervellen.

Wat je nodig hebt voordat je begint

Je hoeft geen speciale apparatuur te kopen. Het meeste heb je al in huis of je maakt het zelf in een halfuur. Hieronder de volledige lijst.

Gras verzamelen en kiezen

Kies bij voorkeur jong, groen gras. Vers gemaaid gazongras werkt goed, maar ook onkruiden zoals brandnetel leveren stevige vezels op. Vermijd gras dat al bruin, schimmelig of rot is: dat geeft een slappe, brokkelige pulp en verhoogt het risico op schimmelsporen tijdens het verwerken. Verwijder zoveel mogelijk wortels, stelen en grovere stukjes, want die lossen slecht op en maken je eindresultaat onregelmatig.

Materialen en gereedschap

• Vers of gedroogd gras (een handvol tot een emmer, afhankelijk van hoeveel vellen je wilt maken)
• Blender of staafmixer om de vezels fijn te malen
• Grote bak of teil (minimaal 30 x 40 cm, zodat je schepraam erin past)
• Schepraam: een houten lijst met horregaas gespannen aan de onderkant, plus een tweede lijst zonder gaas als dekraam
• Vilt, een oude theedoek of keukenrol om de natte vellen op af te leggen
• Plank of zweedzijde voor het persen
• Optioneel: soda (natriumcarbonaat) of een klein beetje bleekwater om vezels zachter te maken
• Optioneel: CMC (natriumcarboxymethylcellulose) of zetmeel als bindmiddel voor steviger papier
• Rubber handschoenen, zeker als je met soda of bleek werkt

Een schepraam maak je zelf: neem twee identieke houten lijsten (bijv. van 20 x 25 cm), span horregaas strak over één lijst en nietsels het vast. Klaar. De tweede lijst leg je er bovenop als 'dekraam' tijdens het scheppen, zodat de pulp niet van de zijkanten af glijdt.

Stap voor stap van gras naar papier

Stap 1: gras drogen (optioneel maar handig)

Vers gras werkt, maar gedroogd gras is makkelijker te bewaren en te doseren. Spreid je maaisel dun uit op een droge ondergrond of een krant, buiten in de zon of binnen op een warme plek. Na twee tot drie dagen is het gras droog genoeg. Droog gras neemt sneller water op tijdens het blenderproces en geeft een iets egaler pulp. Bewaar het droog tot gebruik.

Stap 2: vezels voorbereiden (optioneel koken of weken)

Voor beginners is weken genoeg: doe het gras in een emmer water en laat het een nacht staan. Wil je soepeler vezels en steviger papier, kook het gras dan 30 tot 60 minuten in water met een eetlepel soda per liter water. Het soda helpt de celwanden los te weken, zodat de vezels beter verbinden in de pulp. Spoel het gras daarna grondig af met schoon water voordat je gaat blenden, anders zitten er te veel resten soda in je pulp.

Stap 3: pulp maken met de blender

Doe een handvol geweekt of gekookt gras in de blender en voeg ruim water toe, verhouding ongeveer 1 deel gras op 10 delen water. Blend 30 tot 60 seconden tot je een homogene, vezelige brij hebt. Blend niet te kort: lange grassprietjes blijven dan intact en je krijgt ongelijk papier. Blend ook niet eindeloos, want je wil vezels houden, geen gladde soep. Herhaal dit tot je genoeg pulp hebt voor je project.

Stap 4: pulpbad maken in de bak

Vul de grote bak voor driekwart met water en voeg je blenderpulp toe. Roer goed door. De verhouding pulp tot water bepaalt de dikte van je papier: meer pulp geeft dikker papier, minder pulp geeft dun en transparant papier. Experimenteer hier gerust mee. Je kunt de pulp ook een dag van tevoren maken en in de bak laten staan, roer dan wel goed door voor gebruik.

Stap 5: scheppen

Leg het dekraam bovenop het schepraam (gaaszijde naar boven). Dompel het schepraam schuin onder in de pulpbak, houd het horizontaal en til het langzaam en gelijkmatig omhoog door de pulp. De vezels verzamelen zich op het gaas terwijl het water erdoor wegloopt. Houd het raam een paar seconden stil en laat het water goed afdruppelen. Verwijder dan het dekraam.

Stap 6: overzetten en persen

Leg een vel vilt of een vochtige theedoek op een vlakke ondergrond. Keer het schepraam snel en voorzichtig om op het vilt, zodat het natte grasvelletje erop valt. Dep het gaas voorzichtig af met een spons om overtollig water op te nemen. Leg dan nog een vel vilt of theedoek bovenop, gevolgd door een plank, en druk stevig aan. Hoe meer water je eruit perst, hoe sneller het droogt en hoe steviger het eindresultaat.

Stap 7: drogen

Laat de vellen drogen op het vilt, vlak uitgespreid op een rooster of hangend aan een touw. In de zomer gaat dat buiten in de zon in een paar uur, in de winter binnen kan het een halve dag tot een dag duren. Trek het vel pas van het vilt als het volledig droog is, anders scheurt het. Droog je meerdere vellen, wissel het vilt dan na elke batch, want nat vilt vertraagt het drogen.

Zo verbeter je de kwaliteit van je graspapier

Grasvezels zijn kort en minder stevig dan bosvezels of linnen, waardoor puur graspapier breekbaarder is dan gewoon papier. Met een paar aanpassingen kom je al een heel eind.

Meng met oud papier voor meer stevigheid

Voeg een deel versnipperd en geweekt oud papier of papieren zakdoeken toe aan je pulp. Een mix van 50 procent gras en 50 procent oud papier geeft al merkbaar steviger vellen die minder snel scheuren. Je behoudt dan toch de groene kleur en de ruwe textuur van graspapier, maar het vel houdt beter zijn vorm.

Bindmiddelen toevoegen

CMC (natriumcarboxymethylcellulose) is een wateroplosbaar bindmiddel dat ook in de professionele papierproductie wordt gebruikt. CMC (natriumcarboxymethylcellulose) en methylcellulose worden in de papierconservering gebruikt om papier te ondersteunen en te stabiliseren, zoals beschreven door CoolAIC. Een klein beetje CMC-poeder oplossen in water en toevoegen aan je pulpbad verhoogt de samenhang van de vezels en maakt het papier minder broos. Zetmeel (gewone aardappel- of maizenazetmeel) werkt als goedkopere optie en geeft een licht gladder oppervlak. Gebruik spaarzaam, anders krul het papier bij het drogen.

Zeef en water op orde houden

Vervang het water in je pulpbak na elke vijf tot tien vellen. Oud, troebel proceswater bevat fijne vezelpulp die je vellen ongelijkmatig maakt. Een fijnmazige zeef om afvalvezels uit het water te halen helpt ook. Hoe schoner het water, hoe regelmatiger de vezelverdeling op het gaas en hoe egaler het papier.

Persing verbeteren

Des te harder en langer je perst, des te compacter en gladder het papier wordt. Gebruik een rolpin of een boek met gewicht bovenop als je geen schroefpers hebt. Wissel het vilt tussendoor om de vijftien minuten en pers opnieuw voor de beste resultaten.

Veiligheid, hygiëne en wat je doet met de reststromen

Schimmel en hygiëne

Vochtig, organisch materiaal zoals gras en maaisel trekt schimmels aan, en sommige daarvan zijn schadelijk voor de luchtwegen. Compost en nat maaisel kunnen hoge concentraties Aspergillus-sporen bevatten. Werk daarom bij voorkeur buiten of in een goed geventileerde ruimte. Gebruik oud, bruin of beschimmeld gras nooit als grondstof voor papier. Draag een stofmasker als je met droog maaisel werkt, want de sporen komen dan makkelijk vrij. Mensen met een verzwakt immuunsysteem of astma doen er verstandig aan dit project te vermijden of extra voorzorgen te nemen.

Soda en bleek veilig gebruiken

Soda is relatief mild, maar irriteert huid en ogen. Draag altijd rubber handschoenen als je kookt met soda-oplossing. Bleekwater (natriumhypochloriet) is effectiever voor het bleken van pulp maar vraagt meer voorzichtigheid: werk in de buitenlucht, meng bleek nooit met zure producten, en volg de doseerinstructies op de verpakking. Spoel altijd goed na met schoon water. Als beginner is soda ruim voldoende en is bleken eigenlijk niet nodig.

Wat doe je met de reststromen?

Na het scheppen houd je proceswater over met fijne vezels en, als je gekookt hebt, kookwater met opgeloste plantenresten. Gooi dat kookwater niet in de gootsteen als er veel soda in zit, maar laat het afkoelen en gebruik het als zure bodem-neutralisatie in een potje met zure grond, of voeg het in kleine hoeveelheden toe aan je compostbak. Het resterende natte grasvezelpulp dat niet verwerkt is, kun je prima composteren. Gras en plantenresten zijn prima compostmateriaal, al geldt in Nederland dat maaisel van bepaalde terreinen (bv. natuurgebieden) onder specifieke regelgeving voor groenafval valt. WUR publiceert een “Compostwijzer Compost maken in vier stappen” met specifieke aandacht voor maaisel afkomstig uit natuurgebieden en hoe composteren onder wet- en regelgeving kan vallen, bijvoorbeeld toegestaan buiten een ‘inrichting’ onder voorwaarden maaisel van bepaalde terreinen (bv. natuurgebieden) onder specifieke regelgeving voor groenafval valt.. Thuis gazongras composteren is altijd toegestaan.

Eerlijk advies voor tuinbezitters: wanneer papier maken zinvol is en wanneer niet

Als je een gazon hebt en regelmatig maait, beschik je theoretisch over een constante stroom grondstof voor graspapier. Als je vooral gras plat wilt rollen, is dat een handige voorbereiding voor het drogen en voor een gelijkmatige verwerking tot pulp gras plat rollen. Je kunt het gras ook aanrollen, bijvoorbeeld om maaisel gelijkmatig te verzamelen of los te maken voor je project gras aanrollen. Maar is het ook slim om dat zo te gebruiken? Dat hangt er helemaal van af wat je ermee wilt. Als je vooral wilt weten hoe je dit aanpakt, kun je in het artikel verder lezen hoe je gras voorbereidt en tot een eerste vel graspapier verwerkt papier maken van gras.

Composteren van maaisel is voor de tuin vrijwel altijd de meest efficiënte keuze: je brengt voedingsstoffen terug in de bodem en je gazon profiteert ervan. Mulchen (maaisel terugleggen op het gazon) is nog eenvoudiger en scheelt maaien. Papier maken van gras is een geweldig project als je het bewust doet, iets wil leren of een origineel werkstuk wil maken. Als je 'gewoon' van je maaisel af wilt, is composteren sneller en nuttiger voor je tuin.

Wil je eens iets heel anders proberen met gras en papier als creatief materiaal, dan zijn knutselprojecten met nep gras of decoratief crêpepapier-gras ook leuke alternatieven voor een middagje knutselen, los van dit tuingerichte project. Als je juist een knutselstuk wilt maken, kun je ook crêpepapier-gras gebruiken als origineel alternatief op decoratieve schaal.